PERİYODİK MUAYENE
Kişisel, kapsamlı ve sürekli sağlık bakımı herkes için kolay ulaşılabilir bir hedef olmalıdır. Bu temel amaç olmalıdır ve 1. basamak sağlık kuruluşlarıdır. Bireysel risk faktörleri, cinsiyet ve yaş gruplarına özel taramalarla toplumsal açıdan en çok sorun yaratan ya da oluşması muhtemel rahatsızlıklar öncelikle takip edilip belirlendiğinde tedavisine erken başlama şansı olmaktadır. Belirli aralıklarla yapılan kişisel sağlık kontrolleri bireylerin sağlık eğitimlerinin verilip birincil koruma sağlanması açısından önemlidir. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde söz sahibi olmayı amaçlayan ve bu yönde yoğun çaba gösteren Aile Hekimleri periyodik muayeneyi bilimsel kurallarla üstlenip yürütmeye başlayan bir uzmanlık dalı olmuştur. Tüm diğer Anabilim dallarının bu hizmetin yürütülmesinde Aile Hekimleri’ne son derece önemli katkı sağlayacağı açıktır. Bu bir grup çalışması olmalıdır, bu çalışmayı sunan Aile Hekimleri’ nin çalışmalarını yönlendirecek ve onlardan gelen feed-backleri değerlendirecek tüm uzmanlık dalları takip kriterlerinin ortaya konulmasında belirleyici olacaklardır.
Periyodik muayene; Tarama, aşılama, eğitim ve danışma ile ilaç profilaksisi ana başlıkları altında yürütülmektedir. Sağlıklı yaşam tarzının ortaya konulmasında en önemli başlığın sağlık eğitimi olduğunu düşünmekteyiz.
Anabilim Dalımızda periyodik muayene hizmetlerinin yürütülmesinde oluşturduğumuz ölçek aşağıda sunulmuştur.

GİRİŞİMLER
|
İLK MUAYENE
|
YAŞ
|
|
||||||||||||||||||
|
19 |
25 |
30 |
35 |
40 |
45 |
50 |
55 |
60 |
64+ |
|
|||||||||||
|
TARAMA |
|
||||||||||||||||||||
Kan basıncı
|
|
Yıllık |
|
||||||||||||||||||
|
Boy ve ağırlık |
|
Yıllk |
|
||||||||||||||||||
|
Hemogram |
|
Risk
gurubunda yıllık |
|
||||||||||||||||||
|
TİT |
|
Risk
gurubunda yıllık |
|
||||||||||||||||||
|
Gaita mikroskopisi |
|
Yıllık |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
Gaitada gizlikan |
|
|
2
yılda bir |
|
|||||||||||||||||
|
Akciğer grafisi |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
EKG |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
Kan şekeri |
|
|
Yıllık |
|
|||||||||||||||||
|
Lipit profili |
|
|
5 yılda bir |
|
|||||||||||||||||
|
Pap smear |
|
3
yılda bir , Pap smear (-) ise 5 yılda bir |
|
||||||||||||||||||
|
Mammografi |
Risk
varsa |
|
1-2
yılda bir |
|
|||||||||||||||||
|
Meme muayenesi |
Yıllık |
|
|||||||||||||||||||
|
Kanser taraması |
|||||||||||||||||||||
|
(Tiroid) |
Risk
gurubunda |
|
|||||||||||||||||||
|
(Cilt) |
Risk
gurubunda |
|
|||||||||||||||||||
(Lenf)
|
Risk
gurubunda |
|
|||||||||||||||||||
|
(Rektum) |
Risk
gurubunda |
|
|||||||||||||||||||
|
(Prostat) |
Risk
gurubunda |
|
|||||||||||||||||||
|
Diş muayenesi |
Yıllık |
|
|||||||||||||||||||
|
Görme keskinliği muayenesi
(Snellen eşeli) |
|
İki
yılda bir |
|
||||||||||||||||||
İşitme muayenesi
(Diapozan, fısıltı)
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
AŞILAR |
|
||||||||||||||||||||
|
Tettanoz |
|
10 Yılda bir |
|
||||||||||||||||||
Influenza
|
Risk
gurubunda yıllık |
|
|||||||||||||||||||
|
Pnomokok |
Tek
doz |
|
|||||||||||||||||||
|
Hepatit B |
3
doz |
5
yılda bir |
|
||||||||||||||||||
|
Varicella |
Tek
doz |
|
|
||||||||||||||||||
|
DANIŞMA |
|
||||||||||||||||||||
|
Sigara, alkol, ilaçlar, seksüel
davranış, beslenme, fiziksel aktivite, aile planlaması |
Yıllık |
|
|||||||||||||||||||
|
KEMOPROFİLAKSİ |
|
||||||||||||||||||||
|
Aspirin |
80-160
mg/gün |
|
|||||||||||||||||||
|
Östrojen |
Bayanlar |
|
|||||||||||||||||||
|
Folat |
12-45
yaş arası bayanlarda
40 yaş üzeri erkeklerde
0.4 mg/gün |
|
|||||||||||||||||||
|
Kalsiyum |
Bayanlarda
1000-1500 mg/gün |
|
|||||||||||||||||||
|
Polivitamin |
Gebelerde |
|
|
||||||||||||||||||
|
Demir |
Gebelerde |
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
TARAMA |
GİRİŞİM |
SÜRE |
KANIT
|
ÖNERİ |
|
Asemptomatik KAH |
Orta ve ileri yaşta EKG Çocuk adolesan ve genç erikinde EKG |
|
II-2 III |
C D |
|
Lipid profili |
Erkekler 35-65 yaş Bayanlar 45-65 yaş Herkes için >65 yaş Çocuk, Adolesan, Genç erişkin Rutin HDL Rutin Trigliserit |
2-5 y 2-5 y 2-5 y 2-5 y 2-5 y 2-5 y |
I, II-2 II-2 II-2 II-2 II-2, III II-2 |
B B C C C C |
|
Hipertansiyon |
Rutin KB ölçümü ³21 yaş Rutin KB ölçümü Çocuk ve Adolesanlar |
1 y 1 y |
I II2,3, III |
A B |
|
Obesite |
Boy ve ağırlık ölçümü Bel/Kalça oranı |
1 y 1 y |
I, II-2,III-3 II-2 |
B C |
|
NIDDM IDDM |
Rutin AKŞ, HbA1C, İdrar glukozu Gebelerde AKŞ, HbA1C, İdrar, GGT(1 saat) Rutin serum otoantikoru |
|
II-2 I, II-2 III |
C C D |
|
Fe eksikliği Anemisi, Fe profilaksisi |
Gebelerde ilk visit Yüksek riskli infantlar Yüksek riskli çocuklar Genel populasyon İnfant ve toddlerlarda emzirme+Fe’ li mama Sağlıklı gebe Sağlıklı infant |
|
II-1, II-2 I I I, II-1, 2 I, II-1,3 I, II-1,2 I, III |
B B C C B C C |
|
Hepatit B |
Rutin HbsAg Gebelerde Rutin HbsAg Riskli gruplarda Genel populasyon |
|
I, II-1,3 III III |
A C D |
|
PPD BCG |
Risk grubunda Risk grubunda İnfant ve Çocuklar Risk grubunda infant ve Çocuklar |
|
I I, II-2 I, II-2 |
A B B |
|
Fiziksel aktivite |
Düzenli fiziksel aktivite korunma amaçlı Düzenli fiziksel aktivite |
|
II-2 I, II-2 |
A C |
|
Diyet |
Yağ kısıtlaması (Özellikle sature yağlar Kolesterol kısıtlaması Sebze, meyve ve lifli gıda önerisi Diyet ve egzersizle kalori dengesi Diyetle kalsiyum alımı (Bayanlar) Sodyum kısıtlaması Demir alımı Beta-karoten ve antioksidan alımı İnfantlarda anne sütü Diyet alışkanlıklarınındeğiştirilmesi(Uzman) Diyet alışkanlıklarınındeğiştirilmesi(Bir.bas) |
|
I, II2,3 II-2 II-2,3 II-2 I, II-1,3 II-3 II-2,3, III II-2,3 I, II-2 I III |
A B B B B C C C A B C |
|
TARAMA |
GİRİŞİM |
SÜRE |
KANIT
|
ÖNERİ
|
|
Aşılama (Çocuklar) Amantadin, rimantadin profilaksisi |
Rutin çocukluk aşıları: Difteri Tetanoz Boğmaca Polio Kızamık Kızamıkçık Kabakulak
H. Enfluenza tip B Hepatit B Varicella Yüksek riskli çocukların aşıları: Hepatit A ³2 yaş İnfluenza >6 ay Pnomokok ³2 yaş İmmünitesi yeterli İmmün yetmezlikli Epidemik bölgede sağlıklı Yüksek riskli çocuklarda |
|
I, II-3 I, II-3 I, II-3 I, II-3 I, II-3 I, II-3 I, II-3
I, II-1,3 I,II-2,3 I,II-3 I, II-3 II-2 I, II-2 I, II-2 I I |
A A A A A A A A A A A B B C A B |
|
Aşılama (erişkin) Amantadin, rimantadin profilaksisi |
Rutin aşılama:
İnfluenza ³65 yaş Pnomokok ³65 yaş Tetanoz Hepatit B H. Enfluenza tip B Yüksek riskli grupta: Influenza Pnomokok İmmünitesi yeterli İmmün yetmezlikli Epidemik bölgede sağlıklı Hepatit B Hepatit A MMR MMR (2.Doz) Varicella Yüksek riskli grupta |
|
I, II-2 II-2 I,II-3 I,II-3 I, II-3 II-2 I, II-2 I I I, II-3 I I II-2,3 I, II-3 I |
B B A A A B B C A A B A B B B |
|
TARAMA |
GİRİŞİM |
SÜRE |
KANIT
|
ÖNERİ
|
|
Enfeksiyonlarda profilaksi |
H. Enfluenza B Rifampin Hepatit A IG Hepatit B IG/Aşı N. Menenjiti Rifampin, Aşı, Seftriakson Kuduz IG/Postexposure aşı Yüksek riskte preexposure aşı Tetanoz Aşı/IG |
|
I, II-3 II-1 I I, II-1 I, II-1, II-3 I I, II-3 II-1 II-1,3 |
A
A A A A C2 A A A |
|
Post Menapozal HRT |
Rutin danışma |
|
I, II-2 |
B |
|
Kemik dansitometresi |
Post menapoz |
|
II-2, III |
C |
|
Aspirin profilaksisi |
MI Orta ve ileri yaş Orta yaşlı bayanlar Gebelik Normal gebelik Yüksek riskli gebelik |
|
I II-2 I I, II-1 |
C C C C |
Tütün kullanımı
|
Hastalık riskinin azaltılması Gebeler ve tüm populasyonda danışma Nikotin flasteri ya da sakızı Klonidine Okul çocukları ve adolesanlar |
|
II-2 I I I III1 |
A A A C C |
İşitme
|
Yaşlılarda sorgulama Yaşlılarda audiometri Çalışanlar ve adolesanlarda Üç yaş üzeri çocuklarda |
|
I, III I, III II_2, III II-2 |
B C C D |
Görme
|
Yaşlılarda Snellen eşeli Yaşlılarda rutin oftalmaskopi Yetişkinlerde rutin görme |
|
II-3 III III |
B C C |
Glokom
|
Rutin oftalmaskopi (Brinci basamak) Rutin tonometri (Uzman) |
|
III I, II-2, III |
C
C
|
Tiroid fonksiyonları
|
Genel populasyonda T3, T4, TSH Yüksek risklilerde |
|
III I, II-3 |
D C |
|
TARAMA |
GİRİŞİM |
SÜRE |
KANIT
|
ÖNERİ
|
Göğüs kanseri
|
Rutin mamografi (Göğüs muayenesi var ya da yok) 40-49 yaş 50-69 yaş 70-74 yaş ³75 yaş Mamografi yapılmadan göğüs muayenesi 40-49 yaş 50-59 yaş ³ 60 yaş Rutin |
1 yıl 1 yıl 1 yıl 1 yıl 1 yıl 1 yıl 1 yıl |
I I, II-2 I, II-3 III III I III I, II-2, III |
C A C C C C C C |
|
Kolorektal kanser |
50 yaş üzeri gaitada gizli kan 50 yaş üzeri sigmoidoskopi Rutin digital rektal muayene Rutin baryumlu grafi Rutine kolonoskopi |
1 yıl |
I, II-1, II-2 II-2,3 III III III |
B B C C C |
|
Servikal kanser |
15-49 yaşta smear Servikal grafi kolposkopi Rutin HPV testi |
3 yıl |
II-2,3 III III |
A C C |
|
Prostat kanseri |
Rutin digital muayene Rutin PSA Rutin transrektal USG |
|
II-2 I, II-2, III II-2, III |
D D D |
|
Akciğer kanseri |
Akciğer grafisi ya da balgam sitolojisi |
|
I, II-1,2 |
D |
|
Cilt kanseri |
Tüm vücut cilt muayenesi(Bir. Basamak) Güneşten korunma |
|
II-3, III II-2 |
B C |
|
Yumurtalık kanseri |
Rutin testis muayenesi |
|
III |
C |
|
Over kanseri |
Rutin pelvik muayene, USG, Marker Genel bayan populasyonu Risk grubu |
|
II-3, III III |
D C |
|
Pankreas kanseri |
Rutin palpasyon, USG, Marker |
|
III |
D |
|
Oral kanserler |
Birinci basamak muayene |
|
III |
C |
|
Mesane kanseri |
İdrar Stiği ya da mikroskopi İdrar sitolojisi |
|
II-2, III III |
D D |
|
Tiroid kanseri |
Rutin palpasyon ya da USG Genel populasyon Risk grubu |
|
II-2, III III |
D C |
ÖNERİNİN GÜCÜ |
||
A
|
İyi |
Uygulanmalı |
|
B |
Orta |
Uygulanmalı |
|
C |
Zayıf |
İsteğe bağlı (Leyhte ve aleyhte güçlü kanıt yok) |
|
D |
Düşük |
Uygulanmamalı |
|
E |
Çok düşük |
Uygulanmamalı |
KANITIN NİTELİĞİ |
|||
|
Kod |
Rastgele yöntemli çalışma |
Kontrollü çalışma |
Kanıtların tanımı |
I
|
Evet |
Evet |
En az 1 randomize kontrollü çalışma |
|
II-1 |
Evet |
Evet |
Randomize olmayan iyi tasarlanmış kontrollü çalışma |
|
II-2 |
Hayır |
Hayır |
İyi tasarlanmış kohort, vaka kontrol çalışmaları |
|
II-3 |
Hayır |
Hayır |
Bir çok seride kontrolsüz çalışmalarda dramatik sonuçlar |
|
III |
Hayır |
Hayır |
Uzman görüşü, tanımlayıcı çalışma ve vaka raporları |